Nederland is een land van gemiddelden. Je kunt er goed leven zonder de scherpe randen te zien. Dan is Zuid-Afrika een heftig land. De verschillen zijn groot. Wat mooi is, is extreem mooi. Wat slecht is, is extreem slecht. Die verschillen horen bij elkaar. Ik geloof niet dat je door dat land kunt trekken met alleen maar oog voor de schoonheid.

In Het Parool van 3 februari komt een actieve bewoner van Kaapstad van Reclaim the City aan het woord, een organisatie die zich zorgen maakt dat rijke toeristen en digitale nomaden de mooie plekken van de stad overlopen. Hij zegt: “Kom vooral. Maar verdiep je wel in de plek waar je verblijft, maak contact met je omgeving, zoek sociale organisaties op en spreek zelfs de politiek aan. Kaart vanuit jóúw perspectief aan waarom de bewoners van Kaapstad dezelfde rechten moeten krijgen als Amsterdammers. Als ook bezoekers kritische vragen stellen, krijgen we misschien beter beleid.”

Het Saartjie Baartman Centre is een metafoor voor die tweekantige medaille. Ik noem daar twee voorbeelden van.

Ten eerste: de gastvrijheid. Ik ben ooit voor een werkbezoek in een Blijf van mijn Lijf huis geweest. Het pand was van buiten niet herkenbaar. Van binnen poorten, inschrijven, zoemers, lege gangen. Ik kon geen stap zetten zonder begeleiding. Natuurlijk geen enkel bezwaar: dat is hoe het gaat.

Maar bij het Saartjie Baartman Centre gaat het toch anders. De poort gaat open en na een korte controle word je met Zuid-Afrikaanse hartelijkheid ontvangen. Alles is te zien, je kunt alles vragen, ook in gesprek gaan met de vrouwen en kinderen. Het verhaal ter plekke is net zo expliciet en onderbouwd als op de website. Er wordt niet gevraagd om donaties (die Blaauwberg natuurlijk wel gaat doen), maar bij elke activiteit en elke voorziening wordt verteld welke particuliere organisatie en welke vrijwilligers betrokken zijn.

Ik ken de Zuid-Afrikaanse politie nog uit de nadagen van de apartheid als onderdrukkingsmacht, met een uniform waar vrees van uitging, zoals nu met ICE in de Verenigde Staten. Heel mooi om in Saartjie Baartman te horen dat de relatie met het nabije politiebureau heel goed is, dat ze onmiddellijk reageren als er wat is en dat alle agenten vanuit het centrum getraind worden in herkenning van GBV.

Ik loop me bij zoveel ontspanning hardop af te vragen hoe het eigenlijk zit met de beveiliging. Tot we een ruimte passeren met een muur vol beeldschermen met camarabeelden van door en rond het hele gebouw… Het is leven met de paradox. Een huis als een gevangenis waar je je in vrijheid kunt bewegen.

Interieur van de Serenity Hub

Ten tweede: ik viel stil bij het Nikita Lewis Serenity Centre. Een noodgebouw, geplaatst onder een boom in een tuinbeveiliging, ingericht met stoelen, planten, kussens, boeken. Een plek waar in rust en sereniteit over trauma’s gepraat wordt, waar vrouwen en kinderen met geschoolde pedagogen en psychologen en met elkaar kunnen praten.

Nikita Lewis was een bewoner van het Saartjie Baartman. Ze was al flink op weg met haar herstel, toen ze met enkele andere bewoners een winkelbezoek bracht, op tien minuten lopen langs de weg. Haar ex-partner bleek haar op te wachten en stak haar dood voor de ogen van haar gezelschap.

As u meer wilt weten over het slachtoffer – een bijzondere vrouw – of over de afdoening van de moord: internet informeert u verder. Waar het me nu om gaat is de paradox: een fijne, serene gebruiksplek waar aan herstel gewerkt wordt onder de naam van een slachtoffer van een brute moord. Die ‘heelheid van beschouwing’, het bij elkaar houden van alle aspecten van het leven, het afschaffen van de ‘comfort zone’. Dat kun je daar leren.