Die vraag komt overal in terug. In de begeleiding van moeders én kinderen. In de manier waarop kinderen, waar mogelijk, naar hun eigen school blijven gaan en anders binnen het centrum onderwijs krijgen. In de aandacht voor mentale ondersteuning en verwerking. In de stabiliteit die wordt geboden en de bevestiging die je als slachtoffer krijgt – en die door het hele gebouw voelbaar is. Maar ook, en misschien wel juist, in de focus op zelfstandigheid.

Veel van de vrouwen die hier terechtkomen zijn op verschillende manieren afhankelijk van de pleger. Dit kan financieel zijn, maar ook emotioneel of juridisch. En zolang die afhankelijkheid bestaat, blijft de stap naar een eigen leven kwetsbaar. Daarom wordt er actief gewerkt aan het versterken van die zelfstandigheid, onder andere door het ontwikkelen van vaardigheden die perspectief bieden op een eigen inkomen. Soms is dat in de vorm van een IT-cursus. Soms is het juist in hele praktische en tastbare vaardigheden.

Een van de projecten waar mijn hart sneller van gaat kloppen, was het naaiatelier. In een ruimte met industriële naaimachines en een lockmachine leren vrouwen stap voor stap een vak. Wat dit bijzonder maakt, is dat het daar niet stopt bij het aanleren van vaardigheden. Voor veel vrouwen is het werken in het atelier ook een moment van ontspanning, iets wat ik me als iemand die zelf graag met naald en draad in de weer is, goed kan voorstellen. Waar mogelijk krijgen vrouwen aan het einde van hun traject zelfs een naaimachine mee voor thuis, zodat ze daarmee de eerste stap kunnen zetten naar een eigen inkomen en bestaanszekerheid.

Hoe langer we daar rondliepen, hoe duidelijker het werd dat niets op zichzelf staat. De verschillende programma’s — van opvang tot psychosociale begeleiding, van economische empowerment tot juridische ondersteuning — grijpen voortdurend op elkaar in. Het is geen optelsom van losse onderdelen, maar een geheel waarin alles elkaar versterkt.  Dat zie je ook terug in de juridische ondersteuning die wordt aangeboden. Vrouwen kunnen ondersteuning krijgen bij het aanvragen van een scheiding of een contactverbod, stappen die in sommige gevallen essentieel zijn om los te komen van een onveilige situatie.

Tegelijkertijd is de realiteit weerbarstig. Niet ieder traject wordt in één keer afgerond. Soms worden stappen gezet en later weer teruggedraaid. Bijvoorbeeld omdat vrouwen toch weer terugkeren naar de pleger — uit hoop, afhankelijkheid, omdat het de vader van hun kind is, omdat verandering wordt beloofd. Of omdat je zo vaak te horen hebt gekregen dat je nooit iemand anders zal vinden die om je geeft, dat je dit gelooft. Omdat het idee om er alleen voor te staan meer angst oproept dan blijven. Wat me daarin misschien nog wel het meest raakte, is dat daar ruimte voor is — voor de complexiteit van menselijke keuzes die van buitenaf eenvoudig lijken, maar dat zelden zijn. Als iemand later opnieuw aanklopt, wordt het proces opnieuw opgestart, zonder oordeel. En misschien is dat wel de kern van wat deze plek zo bijzonder maakt. Het is geen plek waar alleen wordt gereageerd op wat er mis is gegaan, maar waar wordt geïnvesteerd in wat er mogelijk is en actief wordt gebouwd aan het leven na het traject.

De rode draad in het verhaal van het Saartjie Baartman Centre is wat mij betreft de langetermijnvisie waarmee ze hun werk benaderen. Ze zijn zich ervan bewust dat hun cliënten straks weer een leven hebben buiten hun muren, en doen er alles aan ze toe te rusten voor dat leven na het traject. Ik zou nog wel even door kunnen over wat het Saartjie Baartman Centre allemaal doet, maar er moet ergens een einde worden gebreid aan deze column. Voor wie meer wil weten: neem vooral eens een kijkje op hun website.

Het Saartjie Baartman is voor een belangrijk deel afhankelijk van giften. Wil je het Saartjie Baartman steunen? Je kunt hier doneren.