Met de oprichting van CCID Cape Town heeft de gemeenteraad het voorstel van de vastgoedeigenaren goedgekeurd en besloten een specifiek city improvement district (CID) aan te wijzen. Binnen dit gebied geldt een verhoging van de onroerendgoedbelasting voor vastgoedeigenaren. De meeropbrengst uit deze verhoging wordt overgedragen aan de CCID.

Met de meeropbrengst zet de CCID verschillende programma’s op in de CID, dit gebied is zo groot als het traditionele centrum van de stad. De programma’s zijn verdeeld in drie thema’s: Veiligheid & Beveiliging, Stedelijk Beheer en Sociale Ontwikkeling. Daarnaast heeft het CCID een eigen communicatieafdeling voor gebiedspromotie en kennisdeling. De non-profit organisatie monitort bijvoorbeeld al jaren de ontwikkelingen in het gebied en de impact van de programma’s in het centrum en maakt deze in een jaarlijks rapport openbaar.

De programma’s van de CCID zijn aanvullend op de taken van de gemeente Kaapstad en de Zuid-Afrikaanse politie, maar ze werken nauw samen aan de ontwikkeling, promotie en gebiedsmanagement van de CID. Hierdoor wordt het traditionele centrum van Kaapstad nu gezien als de veiligste CBD van Zuid-Afrika.

Natuurlijk is de CCID geen ondernemersfonds, en zijn de economische- en sociaal maatschappelijke uitdagingen in Kaapstad anders dan de uitdagingen in een gemiddeld Nederlands stad of dorp. Maar wellicht waren de overeenkomsten u ook al opgevallen?

• Beide organisaties worden gevoed uit de opslag op de gemeentelijke belasting die één op één overgedragen wordt aan een daarvoor op te richten non-profit stichting
• Dit besluit wordt genomen door de gemeenteraad
• Beide organisaties zijn een ‘bottom-up’ initiatief: ondernemers die het heft in eigen handen nemen en zelf gaan investeren in het lokale vestigingsklimaat
• Het fonds/ de CCID opereert onafhankelijk van de gemeente en de gemeente wendt geen publieke taken af op het fonds/ de CCID
• Tegelijkertijd is een goede samenwerking tussen de gemeente en het fonds/ de CCID noodzakelijk voor het realiseren van projecten met maatschappelijke impact.

Wat mij zelf is bijgebleven van het bezoek aan de CCID Cape Town in relatie tot het ondernemersfonds is het belang van structurele financiering om fundamentele veranderingen teweeg te brengen.

Kaapstad. Credits: Lana Krop

Als voorbeeld neem ik één van de programma thema’s van de CCID: veiligheid en beveiliging. Een veilige publieke ruimte is niet alleen prettig voor bewoners, nee! Het is ook cruciaal voor het vestigingsklimaat: het aantrekken van investeerders, bedrijven en bezoekers. Veiligheid hangt samen met de onderhoudsstaat van de publieke ruimte en de aanwezigheid van beveiliging.

In Kaapstad heeft de CCID deze uitdaging niet benaderd als een tijdelijk project, maar als een structurele opgave. Jaar in jaar uit wordt geïnvesteerd in toezicht, handhaving, schoonmaak, onderhoud en het verzamelen van data over de veiligheidssituatie in het gebied. Het bijzondere is dat zij dit doen in samenwerking met mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Wanneer iemand uit een daklozenopvang aangeeft te willen werken dan helpt de CCID hen aan een  baan zoals toezichthouder op straat om toeristen te wijzen op het wegstoppen van telefoons op een veilige plek om zakkenrollers tegen te gaan. Ook de politie staat de toezichthouders bij wanneer er ernstige incidenten plaatsvinden. Die continuïteit, samenwerking en maatschappelijke betrokkenheid maken het mogelijk om de veiligheidssituatie structureel te verbeteren. Een eenmalige subsidie voor extra toezicht of een kortlopend veiligheidsproject kan een tijdelijke verbetering opleveren, maar verandert zelden het systeem. Zodra de financiering stopt, verdwijnen vaak ook de resultaten.

Deze les is ook relevant voor ondernemersfondsen in Nederland. Op bedrijventerreinen en in winkelgebieden is veiligheid een belangrijk thema. Overlast, ondermijning, vandalisme of een gebrek aan sociale veiligheid is slecht voor het vestigingsklimaat. Maar incidentele subsidies, tijdelijke programma’s of projectfinanciering zijn ontoereikend om een structurele verandering teweeg te brengen. Daarmee ontstaat het risico dat er wel wordt geëxperimenteerd, maar dat succesvolle initiatieven niet worden geborgd.

Juist daar ligt de kracht van een ondernemersfonds. Door middel van een structurele financieringsbron kunnen ondernemers gezamenlijk investeren in hun leef- en werkomgeving. Daardoor ontstaat de mogelijkheid om langdurige samenwerkingen op te bouwen met gemeenten, politie, beveiligingsorganisaties en maatschappelijke partners. Bovendien kunnen projecten worden doorontwikkeld op basis van ervaring en ambities.

Veiligheid is daarbij slechts één voorbeeld. Hetzelfde principe geldt voor verduurzaming, vergroening van de openbare ruimte, arbeidsmarktprojecten, gebiedspromotie of sociale maatschappelijke initiatieven. Eenmalige investeringen zijn zelden voldoende, versterking van het vestigingsklimaat vraagt om een lange adem, samenwerking tussen verschillende partijen en vooral om een stabiele financiële basis.

Dat is misschien wel de belangrijkste les die wij meenamen uit Kaapstad. Hoewel de context van Zuid-Afrika wezenlijk verschilt van die van Nederland, laat de CCID zien wat er mogelijk is wanneer (vastgoed)ondernemers collectief investeren in hun omgeving en daar langdurig verantwoordelijkheid voor nemen. Niet door de rol van de overheid over te nemen, maar door als georganiseerde gemeenschap aanvullend te investeren in de kwaliteit van hun gebied.

Of het nu gaat om het centrum van Kaapstad, een Nederlands bedrijventerrein of een lokale winkelstraat: fundamentele verandering begint vaak met dezelfde vraag: niet welke projecten we dit jaar kunnen financieren, maar hoe we de middelen organiseren om ook over tien jaar nog te kunnen investeren in een aantrekkelijk, veilig en toekomstbestendig vestigingsklimaat.