Ons vaste contact in Kaapstad – de ‘informal craftsman’ Roger Kapela en zijn familie (hij maakt keramiek, gasten van Blaauwberg krijgen hun koffie uit zijn koppen) – hadden er wel oren naar om voor het eerst in hun leven echt een eigendom te hebben. Blaauwberg en ons bevriende filmbedrijf Eddie.film hielpen hem met het geld voor de grondverwerving en hij begon in de stille periode van de covid-pandemie zijn eigen huis te bouwen.

Het was intrigerend om te zien hoe hij zich langzaam aan de hand van youtube filmpjes bekwaamde tot volledig bouwvakker. Hoe hij leidingen aanlegde en zonnepanelen installeerde. Hoe in de omgeving een samenhang op gang kwam van mensen die elkaar bijstonden, gereedschap uitleenden, toezicht hielden. Hoe langs de hoofdweg de eerste bedrijvigheid op gang kwam. Hoe er een school kwam en langs de stoffige straten jonge mensen in keurige schooluniformen opdoken. Hoe de eerste tuinen zorgvuldig met het schaarse water werden besproeid.

Intussen liep het proces van legalisering door. Het gemeentebestuur trapte reelmatig op de rem en was terughoudend met het creëren van voorzieningen, zoals permanente waterlevering. Dat leidde een paar keer tot protesten en publiciteit. Maar tussen de landbezetters, de nieuwkomers, de eigenaren en andere particulieren en de rechtbanken werd vooruitgang geboekt. Vorig jaar viel het me nog op dat op de meeste kavels nog een voorlopig huis stond, van plaatijzer, houten tentdoek. Dit jaar was het anders. Overal zijn stenen huizen verschenen. Het ‘point of no return’ was gepasseerd. Ik vroeg Roger wat er in dat ene jaar was veranderd. Hij vertelde dat voor 2026 het einde van het legaliseringsproces verwacht wordt. De gemeente gaat mogelijk wegen verharden en water leveren. Nu is er vertrouwen dat de ‘plots’ echt eigendom worden, dat he de moeite waard is om met steen te bouwen, om iets moois te maken. We zien hier een gemeenschap van zelfbouwers in wording. Van mensen die elkaar niet kenden, maar die door armoede, creatieve onrust en de ambitie om iets te bereiken bij elkaar kwamen. Voor het grootste deel afkomstig uit het buienland, tot aan Nigeria en Senegal aan toe. We zien de sprong van ‘lower class’ naar ‘lower middle class’. In tien of twaalf jaar tijd, met vierduizend mensen tegelijk. We gaan in onze Blaauwdruk de komende periode meer berichten opnemen over Chatsworth: hoe doe je dat, een gemeenschap opbouwen?

Ik ben actief in twee wijken uit het Nationaal Programma Leefbaarheid en Ve8igfheid (NPLV), in Den Haag en in Tilburg. Ook armoede, ook migranten, ook gebiedsontwikkeling. Ik kom terug uit Chatsworth met spannende vragen. Waar hebben die vrouwen van 2014 en de nieuwkomers sindsdien de energie vandaan gehaald on zichzelf zo te organiseren? Om zo te bouwen, te plannen, te sparen? Wat moet je, als je dat ziet, denken van het potentieel van de armen in onze NPLV-wijken? Heeft de overheid in Chatsworth de ‘zelfverheffing’ juist geholpen door zo tegen te stribbelen? En als dat zo is, wat zou de overheid dan in onze Nederlandse wijken moeten doen?

En vooral dat sleutelwoord van Roger: ‘vertrouwen’. De zekerheid dat het de moeite waard is om je best te gaan doen. Zijn enorme waardering voor het contact dat hij al die tijd met ons kon onderhouden. Niet alleen vanwege de omzet (aanschaf van keramiek) en de donaties (voor het bouwmateriaal), maar vooral vanwege de gesprekken, de bezoeken, het plezier, de perspectieven, het praten over werk, politiek en kinderen, de horizonverbreding.

Zijn huis staat. Maar sober, nog zonder ornamenten. Er komt nu ruimte voor wat opsmuk. Ik kom altijd terug van Roger en zijn familie met een tas vol keramiek. Nu had ik ook op de heenweg keramiek bij me: een Chinese vaas en een Finse theepot als cadeautjes voor het gezin. Welkom in de middenklasse: een eigen huis, decoratie, een goede opleiding voor de kinderen, een kasboekje. Geïnteresseerd in het nieuws. Een mild-kritische kijk op de overheid. Samenwerking met de buren. En vertrouwen. Dat vooral.