South Africa at a Crossroads 

De Nederlanse versie is onderaan het artikel te vinden

I Love South Africa, But I’m Scared 

 A South African trying to explain a country that even South Africans are struggling to explain. 

 

⚠️ Friendly disclaimer: If political conversations make you itch, raise your blood pressure, or turn you into someone who starts typing paragraphs in ALL CAPS under Facebook posts… maybe grab a cup of tea first. This is not a research paper. It is not a manifesto. It is not even me pretending to have answers. It is just me thinking out loud. Sometimes loudly. 

 

I wasn’t planning to write anything about immigration today. 

Honestly, I had completely different plans for my brain. Something light. Something funny. Maybe something about how South Africans can turn a simple conversation like “where are you from?” into a 40-minute national debate involving braais, rugby, school memories, biltongs, and someone’s uncle who once met someone important in 1994. 

 aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

But here we are. Because something has been polluting the air lately. 

And I don’t know how to ignore it anymore. 

If you’re reading this from the Netherlands, let me slow down and quickly explain to you about South Africa properly. 

South Africa is not a simple country. There are 11 official languages deep. And even that number feels like the surface level. Zulu, Xhosa, Sotho, Tswana, Venda, Tsonga, Ndebele, Pedi, Swati, Afrikaans, English… and then all the cultures inside those languages. 

aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

We call it the Rainbow Nation. But depending on the day, it either feels like: 

– a rainbow

– or a group project where nobody agreed on the topic 

aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

Sometimes all at once. And right now, the mood feels heavy. Not everywhere. Not all the time. 

But so much enough that you notice it. In taxis, people talk loudly about immigration like it’s the national sport now. 

In buses, conversations suddenly shift from normal everyday things to “foreigners this” and “foreigners that”. 

At work, you hear whispers. 

On social media, it feels like everyone is shouting at everyone else, but nobody is actually listening. And then there is one word that keeps appearing again and again. 

aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

“Abahambe” 

aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

For my Dutch readers — this is a word in isiXhosa that means “they must go” or “they should leave.” On social media and street-level conversations, I’ve seen it used by some current anti-illegal immigration voices as a kind of slogan. 

Sometimes it is shouted in videos. Sometimes it is written in comment sections. Sometimes it is chanted while marching. Sometimes it is said casually like it’s just normal conversation. And every time I see it, I don’t just think about the word. 

aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

I think about what happens after words like that become normal. And I end up asking the same question again and again: 

For how long and to what end? 

aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

 Let me be very clear before anybody puts words in my mouth: Immigration laws matter. They should exist. They must be enforced. Every country has borders, systems, paperwork, and rules. And illegal immigration is a real issue in South Africa just like anywhere else. 

aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

So I am not arguing against law. 

aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

What I am struggling with is what happens when law becomes emotion and refusing to be accountable for your choices. When “illegal immigration” now starts turning into “every foreign nationals must leave, whether you are legal or not”  increasingly directed at Black Africans. 

aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

Because that shift is where things get dangerous. Let me explain something a lot of people outside South Africa don’t see. 

aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

Home Affairs is slow. Painfully slow. 

aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

A lot of people can spend years trying to get documents sorted. Years of applications. Rejections. Renewals. Waiting. Queues. More waiting. So when I hear people speak like every foreign national simply “ignored the law,” I think about the ones who didn’t. The ones stuck in the system. The ones still waiting. The ones trying. Those stories don’t usually go viral. 

aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

What goes viral are slogans. 

aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

And anger travels faster than nuance. Always. And then something else started happening that honestly unsettles me. It is not just about undocumented migrants anymore. It is starting to become about how you look. Your accent. Your surname. Your skin tone. The way you speak. 

aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

And sometimes — this is the part that makes it even more complicated — South Africans themselves are being questioned. 

aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

People from Venda, Tsonga, Ndebele, Sotho communities being told they “don’t sound South African enough.” Think about that. A South African being asked to prove that they are South African. Because identity is now something people think they can detect in appearance or in terms of language. That is where it gets really bad. Because then nobody is safe from suspicion.  

aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

And now let me talk about the economy, because this is where the conversation gets even more confusing. I hear it all the time: 

aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

“Foreigners are taking jobs.” 

aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

But when I look around, I see something more complicated. I see mechanics working in small workshops fixing cars with no fancy branding. I see barbers and hair salons packed with customers. I see plumbers, electricians, street vendors, tailors, builders, carpenters, small shop owners. I see people creating survival through skill and effort. Many migrants don’t even have access to formal employment easily, so they create their own work. So when people say “they are taking everything,” I sit there thinking… everything from who exactly? Because unemployment in South Africa did not start with migration. That much I know. 

aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

Then there is the tax argument. Then there is the tax conversation. Oh, this one frustrates me. Every single time I open social media, someone is saying that foreign nationals “pay nothing” while using “our” clinics, “our” schools and “our” public services. And every single time I read those comments, I sit there thinking: Really? 

Because unless I have been living in a completely different South Africa, that is not how I understand things. 

Whenever I buy bread, I pay. 

aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

Whenever I buy airtime, I pay. 

aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

Whenever I buy toiletries, groceries or transport, I pay. 

aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

Like millions of other people in this country, I contribute through everyday spending, including VAT on many goods and services. Many foreign nationals who work legally or own registered businesses also pay taxes where the law requires them to. So when I hear people confidently saying, “Foreigners pay absolutely nothing,” I wonder where that idea even came from. Of course, not every foreign national pays income tax. But not every South African pays income tax either. That depends on employment, income and individual circumstances. The conversation is much more complicated than people make it sound. Sometimes I even find myself wondering something else. If migrants truly contributed absolutely nothing, would South Africa have created legal systems for immigration, asylum and refugee protection in the first place? 

aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

I honestly don’t know. Maybe that’s just me thinking out loud. But I struggle to believe that an entire system would exist if there were absolutely no economic contribution whatsoever. And perhaps what frustrates me most is that people often speak as if every foreign national arrived with the same story, the same job and the same intentions. But yet again, to what end? 

aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

Then there is public services. Every day I read comments saying that foreign nationals are “overcrowding our clinics,” “taking our hospital beds,” “filling our schools,” and “using resources that belong to South Africans.” I understand why many South Africans feel frustrated. Long queues at clinics, overcrowded schools and struggling public services are real problems that affect millions of people every day. But I also wonder whether it is fair to place the weight of those problems on one group of people. South Africa’s public services face many challenges: population growth, unemployment, inequality, infrastructure backlogs, governance issues and limited resources. Immigration is part of the discussion, but it is not the only factor. 

aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

I sometimes feel as though the debate has become too simple: if something is broken, blame foreigners. Reality is rarely that simple. And then again: if someone is living legally in South Africa, working legally, paying the taxes they are required to pay and contributing to the economy, should they not also have access to the public services that those taxes help fund? 

aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

So, here we are. 30 June is almost here. Everyone is talking about it. In taxis, on buses, at work, in church, on Facebook, on TikTok, everywhere. Some people are excited to march. Some are scared. Some don’t know what to think anymore. 

aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

South Africans have the right to protest and march peacefully. That is part of our democracy. I just hope it stays peaceful. I hope there is no violence, no looting and no innocent people getting hurt because of anger. 

aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

And I also want to say this: not all South Africans are hateful or xenophobic. Some of the kindest people I know are South African. They have welcomed me, worked with me, laughed with me and treated me like family. I will never forget that. 

aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

I just hope that after all the shouting, all the posters and all the marches, people remember that we are talking about human beings. 

aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

Maybe everything will be peaceful. Maybe nothing bad will happen. I really hope so. Until then, I’ll keep going to work, living my life and watching what happens like everyone else. What a time to be a young adult living in South Africa. 

aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

And I still can’t stop asking myself the same question: 

aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

To what end? 

 

Zuid-Afrika op een kruispunt

Ik hou van Zuid-Afrika, maar ik ben bang

Een Zuid-Afrikaan die probeert een land uit te leggen dat zelfs Zuid-Afrikanen moeilijk kunnen uitleggen. ⚠️ Vriendelijke disclaimer: Als politieke gesprekken je jeuk bezorgen, je bloeddruk verhogen, of je veranderen in iemand die complete alinea’s in HOOFDLETTERS onder Facebook-berichten begint te typen… pak dan misschien eerst een kop thee. Dit is geen onderzoeksrapport. Het is geen manifest. Het is niet eens een poging om te doen alsof ik de antwoorden heb. Ik denk gewoon hardop na. Soms heel hard. Ik was eigenlijk niet van plan vandaag iets over immigratie te schrijven.

Eerlijk gezegd had ik totaal andere plannen voor mijn brein. Iets luchtigs. Iets grappigs. Misschien iets over hoe Zuid-Afrikanen een simpele vraag als ‘Waar kom je vandaan?’ kunnen veranderen in een nationaal debat van veertig minuten, met braais, rugby, schoolherinneringen, biltong en iemands oom die ooit in 1994 iemand belangrijk heeft ontmoet.

Maar hier zijn we dan. Want er hangt de laatste tijd iets in de lucht. En ik weet niet meer hoe ik het moet negeren. Als je dit vanuit Nederland leest, laat me dan even rustig uitleggen hoe Zuid-Afrika werkelijk in elkaar zit. Zuid-Afrika is geen eenvoudig land. Het heeft 11 officiële talen. En zelfs dat voelt nog maar als het oppervlak. Zoeloe, Xhosa, Sotho, Tswana, Venda, Tsonga, Ndebele, Pedi, Swati, Afrikaans, Engels… en dan nog alle culturen binnen die talen.

Wij noemen het de Regenboognatie. Maar afhankelijk van de dag voelt het als:

– een regenboog

– of een groepsproject waarbij niemand het ooit eens werd over het onderwerp

Soms allebei tegelijk. En op dit moment voelt de sfeer zwaar. Niet overal. Niet altijd. Maar wel genoeg om het op te merken. In taxi’s praten mensen luid over immigratie alsof het tegenwoordig de nationale sport is. In bussen verschuiven gesprekken plotseling van alledaagse zaken naar ‘buitenlanders dit’ en ‘buitenlanders dat’. Op het werk hoor je gefluister. Op sociale media lijkt het alsof iedereen tegen iedereen schreeuwt, terwijl niemand echt luistert. En er is één woord dat steeds weer terugkomt.

‘Abahambe’

Voor mijn Nederlandse lezers: dit is een woord uit het isiXhosa dat betekent: ‘ze moeten weggaan’ of ‘ze zouden moeten vertrekken’. Op sociale media en in gesprekken op straat heb ik gezien dat sommige stemmen binnen de huidige anti-illegale-immigratiebeweging het gebruiken als een soort slogan. Soms wordt het geschreeuwd in video’s. Soms staat het in reacties. Soms wordt het gezongen tijdens marsen. Soms wordt het achteloos uitgesproken alsof het een normaal onderdeel van een gesprek is. En elke keer als ik het zie, denk ik niet alleen aan het woord. Ik denk aan wat er gebeurt wanneer zulke woorden normaal worden. En ik eindig telkens weer met dezelfde vraag: Hoe lang nog, en met welk doel?

Laat ik heel duidelijk zijn voordat iemand woorden in mijn mond legt: immigratiewetten zijn belangrijk. Ze moeten bestaan. Ze moeten worden gehandhaafd. Elk land heeft grenzen, systemen, papierwerk en regels. En illegale immigratie is een echt probleem in Zuid-Afrika, net zoals elders. Dus ik pleit niet tegen de wet. Waar ik mee worstel, is wat er gebeurt wanneer wetgeving verandert in emotie en mensen weigeren verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen keuzes. Wanneer ‘illegale immigratie’ langzaam verandert in ‘alle buitenlanders moeten vertrekken, legaal of niet’, en dat steeds vaker gericht is op zwarte Afrikanen. Want dat is het moment waarop het gevaarlijk wordt. Laat me iets uitleggen wat veel mensen buiten Zuid-Afrika niet zien. Binnenlandse Zaken werkt traag. Pijnlijk traag. Veel mensen besteden jaren aan het regelen van documenten. Jaren van aanvragen. Afwijzingen. Verlengingen. Wachten. Rijen. Nog meer wachten. Dus wanneer ik mensen hoor praten alsof iedere buitenlander simpelweg ‘de wet heeft genegeerd’, denk ik aan degenen die dat niet hebben gedaan. Aan degenen die vastzitten in het systeem. Aan degenen die nog steeds wachten. Aan degenen die het proberen. Die verhalen gaan zelden viraal.

Wat viraal gaat, zijn slogans. En woede reist altijd sneller dan nuance. Altijd. En toen begon er iets anders te gebeuren dat me eerlijk gezegd verontrust. Het gaat niet langer alleen over mensen zonder papieren. Het begint te gaan over hoe je eruitziet. Je accent. Je achternaam. Je huidskleur. De manier waarop je spreekt. En soms — en dit maakt het nog ingewikkelder — worden zelfs Zuid-Afrikanen zelf in twijfel getrokken. Mensen uit Venda-, Tsonga-, Ndebele- en Sotho-gemeenschappen krijgen te horen dat ze ‘niet Zuid-Afrikaans genoeg klinken’. Denk daar eens over na. Een Zuid-Afrikaan die moet bewijzen dat hij Zuid-Afrikaans is. Omdat identiteit nu iets lijkt te zijn waarvan mensen denken dat ze het kunnen herkennen aan uiterlijk of taal.

Daar wordt het echt problematisch. Want dan is niemand meer veilig voor achterdocht. En nu wil ik het hebben over de economie, want daar wordt het gesprek nog verwarrender. Ik hoor het voortdurend: “Buitenlanders pakken onze banen af.” Maar als ik om me heen kijk, zie ik iets ingewikkelders. Ik zie monteurs in kleine werkplaatsen die auto’s repareren zonder chique merknaam op de gevel. Ik zie kapperszaken en salons vol klanten. Ik zie loodgieters, elektriciens, straatverkopers, kleermakers, bouwvakkers, timmerlieden en kleine winkeleigenaren. Ik zie mensen die door vaardigheid en inspanning hun eigen bestaan creëren. Veel migranten hebben niet eens gemakkelijk toegang tot formele werkgelegenheid, dus creëren ze hun eigen werk. Dus wanneer mensen zeggen: “Ze pakken alles af”, zit ik daar te denken… alles van wie precies? Want de werkloosheid in Zuid-Afrika begon niet met migratie. Dat weet ik wel.

Dan is er nog het belastingargument. Oh, dit frustreert me. Elke keer dat ik sociale media open, beweert iemand dat buitenlanders “niets betalen” terwijl ze gebruikmaken van “onze” klinieken, “onze” scholen en “onze” publieke voorzieningen. En elke keer als ik die opmerkingen lees, denk ik: Echt waar? Want tenzij ik in een totaal ander Zuid-Afrika heb geleefd, begrijp ik niet hoe mensen daarbij komen. Wanneer ik brood koop, betaal ik. Wanneer ik beltegoed koop, betaal ik. Wanneer ik toiletartikelen, boodschappen of vervoer koop, betaal ik. Net als miljoenen anderen in dit land draag ik bij via dagelijkse uitgaven, inclusief btw op veel goederen en diensten. Veel buitenlanders die legaal werken of geregistreerde bedrijven bezitten, betalen ook belastingen wanneer de wet dat vereist.

Dus wanneer ik mensen vol overtuiging hoor zeggen: “Buitenlanders betalen absoluut niets”, vraag ik me af waar dat idee vandaan komt. Natuurlijk betaalt niet iedere buitenlander inkomstenbelasting. Maar niet iedere Zuid-Afrikaan betaalt inkomstenbelasting. Dat hangt af van werk, inkomen en persoonlijke omstandigheden. Het gesprek is veel ingewikkelder dan mensen doen voorkomen. Soms vraag ik me zelfs iets anders af. Als migranten werkelijk helemaal niets zouden bijdragen, waarom zou Zuid-Afrika dan überhaupt wettelijke systemen hebben voor immigratie, asiel en vluchtelingenbescherming?

Ik weet het eerlijk gezegd niet. Misschien denk ik gewoon hardop. Maar ik vind het moeilijk te geloven dat een volledig systeem zou bestaan als er werkelijk helemaal geen economische bijdrage was. En misschien is dat wel wat me het meest frustreert: mensen praten vaak alsof iedere buitenlander hetzelfde verhaal heeft, dezelfde baan heeft en dezelfde bedoelingen heeft. Maar opnieuw: met welk doel?

Dan zijn er nog de publieke voorzieningen. Elke dag lees ik reacties waarin staat dat buitenlanders “onze klinieken overbelasten”, “onze ziekenhuisbedden innemen”, “onze scholen vullen” en “middelen gebruiken die aan Zuid-Afrikanen toebehoren”. Ik begrijp waarom veel Zuid-Afrikanen gefrustreerd zijn. Lange wachtrijen bij klinieken, overvolle scholen en worstelende publieke diensten zijn echte problemen die dagelijks miljoenen mensen raken. Maar ik vraag me ook af of het eerlijk is om het gewicht van die problemen op één groep mensen af te schuiven. De publieke voorzieningen van Zuid-Afrika kampen met veel uitdagingen: bevolkingsgroei, werkloosheid, ongelijkheid, infrastructurele achterstanden, bestuurlijke problemen en beperkte middelen. Immigratie maakt deel uit van de discussie, maar het is niet de enige factor. Soms voelt het alsof het debat te eenvoudig is geworden: als er iets kapot is, geef dan de buitenlanders de schuld. De werkelijkheid is zelden zo eenvoudig. En opnieuw: als iemand legaal in Zuid-Afrika woont, legaal werkt, de belastingen betaalt die hij moet betalen en bijdraagt aan de economie, zou die persoon dan niet ook toegang moeten hebben tot de publieke diensten die mede door die belastingen worden gefinancierd?

Dus hier staan we dan. 30 juni komt snel dichterbij. Iedereen praat erover. In taxi’s, in bussen, op het werk, in de kerk, op Facebook, op TikTok, overal. Sommige mensen kijken uit naar de marsen. Sommigen zijn bang. Sommigen weten niet meer wat ze moeten denken. Zuid-Afrikanen hebben het recht om vreedzaam te protesteren en te demonstreren. Dat maakt deel uit van onze democratie. Ik hoop alleen dat het vreedzaam blijft. Ik hoop dat er geen geweld komt, geen plunderingen en geen onschuldige mensen die gewond raken door woede.

En ik wil ook dit zeggen: niet alle Zuid-Afrikanen zijn hatelijk of xenofoob. Sommige van de vriendelijkste mensen die ik ken, zijn Zuid-Afrikaans. Ze hebben mij verwelkomd, met mij gewerkt, met mij gelachen en mij behandeld als familie. Dat zal ik nooit vergeten.

Ik hoop alleen dat mensen na al het geschreeuw, alle posters en alle marsen blijven beseffen dat we het over menselijke wezens hebben. Misschien verloopt alles vreedzaam. Misschien gebeurt er niets ergs. Dat hoop ik echt. Tot die tijd blijf ik werken, mijn leven leiden en afwachten wat er gebeurt, net als iedereen. Wat een tijd om een jongvolwassene in Zuid-Afrika te zijn. En ik kan mezelf nog steeds niet stoppen dezelfde vraag te stellen:

Met welk doel?

Gerelateerde artikelen

Minka’s Kleine Wereldstad

Minka's Kleine Wereldstad Inmiddels werk ik alweer ruim acht maanden bij Blaauwberg. Ik weet nog goed dat ik net een maand binnen was, nog druk bezig om de Ondernemersfondsen een beetje onder [...]

Lana drie weken introductie

Introductie Lana: drie weken Blaauwberg Na drie weken in dienst nu al een eerste stuk in Blaauwdruk? Ja, soms kan het zo snel gaan! De insteek? Mijn eerste zogenaamde Blaauw - indruk. [...]

Meer artikelen

Een woedende vriendin. Eindelijk

Een woedende vriendin. Eindelijk. Ik heb een vriendin van Turkse komaf. Ik noem haar in dit verhaal A. Ik ken haar inmiddels bijna 35 jaar. Ik heb haar nog nooit zonder hoofddoek [...]

Deel 1: de aanstaande bevolkingskrimp

Deel 1: de aanstaande bevolkingskrimp In de vorige Blaauwdruk schreef ik mijn verbazing uit over de razendsnelle daling van de vruchtbaarheid in Turkije, van net boven de vervangingsratio van 2.1 kind per vrouw [...]

Minka’s Kleine Wereldstad

Minka's Kleine Wereldstad Inmiddels werk ik alweer ruim acht maanden bij Blaauwberg. Ik weet nog goed dat ik net een maand binnen was, nog druk bezig om de Ondernemersfondsen een beetje onder [...]

Neem contact op

Neem contact met ons op via bijgaande contactgegevens. Wij komen spoedig met een reactie.

Inschrijven voor onze nieuwsbrief: